Boğaziçi Üniversitesi Kadın Araştırmaları Kulübü (BÜKAK) olarak 21 Kasım 2023 tarihinde gazeteci Hediye Levent’le “Barışın Sesini Yükseltmek: İsrail-Filistin Savaşı ve Kadınlar” adlı bir söyleşi gerçekleştirdik. Bu söyleşi sırasında katılımcılara bir bilgi notu dağıttık. Bu yazıda bu bilgi notundaki verilerin güncellenmiş halini sizinle paylaşıyoruz.

Kadınlar Savaştan Nasıl Etkileniyor?

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’nin (UN Women) hazırladığı rapora^[1] göre çatışma dönemlerinde;

• Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve psikolojik travma riskleri artıyor.
• Geçim kaynaklarının, konutların ve arazilerin kaybı, kocası ölen kadınların geçimini sağladığı haneleri orantısız bir şekilde etkiliyor.
• Kadınlar ve genç kızlar için cinsel sömürü, emek sömürüsü, insan ticareti ve zorla evlendirilme riski artıyor.
• Yaşlı kadınlar, özellikle deengelli olanlar, en yüksek düzeyde ihmal ve şiddetle karşı karşıya kalıyor.

 Women for Women International’ın derlediği verilere^[2] göre çatışma dönemlerinde;

• Çatışma bölgelerindeki kadınların aile içi şiddete maruz kalma olasılığı %50 oranında artış gösteriyor.
• Yerinden edilen her beş kadından biri -kadınların %20’si- cinsel şiddete maruz kalıyor.
• Savaş ve güvensizlik baş gösterdiğinde, şiddet, yoksulluk ve eşitsizliğin en ağır yükünü kadınlar taşıyor.
• Toplumsal cinsiyet normları kadınların eğitim ve ekonomik kaynaklara erişimini kısıtlıyor, onları karar alma süreçlerinden dışlıyor ve pek çok şiddet ve istismar biçimine maruz bırakıyor.
• Kadınlar, toplumları terörize etmek ve yok etmek için bir silah olarak kullanılan sistematik tecavüz ve cinsel şiddetin hedefi hâline geliyor.

Gazze’de Kadınlar Neler Yaşıyor?

CARE Batı Şeria ve Gazze Ülke Direktörü Hiba Tibi’nin aktardığı 15 Kasım’da yayımlanan verilere^[3] göre;

• Gazze’de öldürülenlerin neredeyse %70’i kadın ve çocuklardan oluşuyor, her 10 dakikada 1 çocuk öldürülüyor. Neredeyse her gün bir önceki günden daha fazla ölüm ve yaralanma haberi alıyoruz.
• Yakıt depolarının tükenmesi ve büyük hastanelerin kapanması nedeniyle su, sanitasyon, hijyen ve sağlık altyapısı çöktü. Sanitasyon tesislerine ve hastanelere erişimin olmaması ve hijyen malzemelerinin eksikliği, kadınları ve kız çocuklarını hastalıklara ve enfeksiyonlara maruz bırakıyor.
• Gazze’de yakıt olmadığı için yardım kamyonları bölgeye ulaşamıyor.
• Gazze’de doğum yapan kadın sayısı her gün 180’i geçiyor ve bu kadınların birçoğunun tıbbi yardım almadan, aşırı kalabalık sığınaklarda, molozların arasında ya da sokaklarda doğum yaptığını görüyoruz. Bu da hem kendi hayatlarını hem de bebeklerinin hayatlarını tehdit edebilecek tıbbi komplikasyon ve enfeksiyon riskiyle karşı karşıya oldukları anlamına geliyor.
• Uygun anestezi yapılmadan sezaryen ameliyatı geçiren kadınlar, sağlıklı beslenemediği için emziremeyen ve mama hazırlamak için kirli su kullanmak zorunda kalan -ki bu suyu bulmak da çok zor- genç anneler var.
• Sıcak çatışmadan önce de sınırlı olan cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerine erişim şimdi daha da kötüleşti.
• Hastanelerdeki kapasite yetersizliği nedeniyle kadınlar doğum yaptıktan sonra üç saat gibi kısa bir süre içinde taburcu ediliyor ve artık prematüre bebeklerin öldüğüne tanık oluyoruz çünkü onları hayatta tutabilecek kuvözleri çalıştıracak güç yok.
• Ciddi gıda güvensizliğinin ortasında, kadınlar ve çocuklar, özellikle de hamile ve emziren kadınlar, yetersiz beslenme riskiyle karşı karşıya; bu durum bağışıklıklarını olumsuz yönde etkileyecek. Anemi gibi hastalıklara yakalanma riskleri ve hem anne hem de bebek için ölüm riski artacak.
• Şiddet ve yıkım, yaklaşık yarım milyon kadın ve kız çocuğunun evlerinden olmasına neden oldu. Sığınakların aşırı kalabalık olması ve hizmetlere erişimin son derece sınırlı olması nedeniyle güvenlik azalırken toplumsal cinsiyete dayalı şiddet artıyor.

7 Ekim’de İsrailli Kadınlar Ne Yaşadı?^[4]

• Hamas’ın gerçekleştirdiği 7 Ekim saldırısında 1400’den fazla kişi hayatını kaybetmiş, çoğu kadın ve çocuk olmak üzere 200’den fazla kişi kaçırılmıştı. İsrailli kadınların Hamas militanları tarafından tecavüze uğradığına dair raporlar vardı. Doğrulanmış bir videoda genç bir Alman-İsrailli kadın, bir kamyonetin arkasındaki bir grup erkek tara- fından çıplak ve bilinçsiz bir şekilde sokaklarda dolaştırılıyordu.^[5]

Kadınların Barış Süreçlerine Dâhiliyeti Nasıl Oluyor?

• Women for Women International’ın verilerine^[6] göre:
• 1990 ve2017 yılları arasında kadınlar tüm önemli barış süreçlerinde arabulucuların yalnızca %2’sini, müzakerecilerin %8’ini,  tanıkların ve imzacıların ise %5’ini oluşturmuştur.
• 1990’dan günümüze kadar imzalanan barış anlaşmalarının çoğunda kadın imzacı bulunmamaktadır.
• Kadınların barış müzakerelerine doğrudan katılımı barışın sürdürülebilirliğini ve kalitesini artırır.
• Cinsiyetler arasındaki uçurum ne kadar büyükse, bir ülkenin çatış- maya dahil olma olasılığı da o kadar yüksektir.
• Kadınlar barış süreçlerine katıldığında, ortaya çıkan anlaşmanın en az 15 yıl sürme olasılığı %35 daha fazladır.

Ocak Ayı İtibarıyla Gazze’de Güncel Durum

BM Kadın Birimi’nin 19 Ocak’ta yayımladığı bir makaleye^[7] göre;

• 951.490 kadın ve genç kız bu savaş sırasında yerinden edildi.
• Sivil kayıpların %70’ini kadınlar ve çocuklar oluşturuyor.
• 3000’den fazla kadın, eşlerinin ölümüyle dul kaldı ve evlerinde geçim sağlayan kişi oldu.
• Her saat başı Gazze’de iki kadın öldürülüyor.

Birlemiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi’nin 16 Ocak’ta yayımladığı bir bilgilendirme yazısına^[8] göre:

• Gazze Şeridi’nde, cinsiyet temelli şiddete karşı kadınların başvurabileceği sığınakların kurulmasına ihtiyaç var. Hâlâ devam eden çatışmalarda kadına yönelik şiddeti durdurmaya ya da şiddet vakalarını takip edip cezalandırmaya yönelik hamleler alınamıyor.

Sağlık ve hijyen konusunda dakadınlar çeşitli zorluklarla karşı karşıya. NPR’de yayımlanan bir röportajda^[9], Gazze’de yaşayan kadınların ve bölgedeki BM çalışanlarının aktardığına göre;

• Ped bulmak gün geçtikçe daha da zorlaşıyor ve var olanlar da normal fiyatlarının beş altı katı kadar pahalıya satılıyor.
• Gazze Şeridi’nde bulunan yaklaşık 700.000 kadın regl olduğunda bile ped, tuvalet kâğıdı gibi uygun hijyenik ürünlere ve koşullara ulaşamıyor.
• Kadınlar ve özellikle genç kızlar güvenli ve özel alanlarda, insani koşullarda hijyenlerini sağlayamadıkları için mental sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kalıyorlar.
• Birçok kadın, regli engelleyebilmek adına doğum kontrol hapları kullanıyor. Gazzeli bir kadın, sürekli hareket halinde oldukları bu süreçte bu hapları kullanmazlarsa regl konusunda büyük sıkıntılar çektiklerini belirtiyor.
• Bazı kadınlar kanamaları için eski giysileri, havluları ya da çadırlarının köşelerinden kestikleri kumaşları kullanmak zorunda kalıyor.

CARE Batı Şeria ve Gazze Ülke Direktörü Hiba Tibi’nin aktardığına^[10] göre;

• Gazze’de sağlık kuruluşlarının %60’ı işlevsiz kalmış durumda. Kadınlara doğum sırasında destek olacak doktor, ebe ya da hemşire yok; ağrı kesici ilaç, anestetik maddeler ya da hijyenik ürünler bulunamıyor.
• 100 gündür devam eden çatışmalar sırasında yaklaşık 17 bin kadın doğum yaptı. Bu doğumların bazılarında annelerin ya da çocukların öldüğüne, anne ve çocukların ciddi medikal sıkıntılar çektiğine, bazı durumlarda da kan zehirlenmesi vakaları yaşandığına dair raporlar var.
• Kuzey Gazze’de çalışır durumda olan sadece 50 kuvöz var. Aynı zamanda erken doğmuş bebeklerin bazıları ölürken bazıları da ihtiyaçları olan medikal bakıma ulaşamadıkları için hayatları bo- yunca belli sakatlıklarla karşı karşıya kalacaklar.
• Hamileliklerin yaklaşık %40’ı yüksek riskli olarak değerlendiriliyor.
• Temiz su bulamayan Gazzeliler, arıtılmamış suya muhtaç kalıyor ve bu da onlar için sudan bulaşan hastalıkların riskini artırıyor. Bu risk, özellikle hamile kadınlarda, genç annelerde ve küçük çocuklarda fazladır.

[1] “UN Women Rapid Assesment and Humanitarian Response in the Occupied Palestinian Territory”, 20 Ekim 2023, 22 Ocak 2024 tarihinde erişilmiştir.     <https://www.un.org/unispal/document/un-women-report- reveals-devastating-impact-of-the-crisis-in-gaza-on-women-and-girls/>

[2] “Why Women In Conflict”, 22 Ocak 2024 tarihinde erişilmiştir. <https:// womenforwomen.org.uk/work-we-do/why-women-conflict>

[3] “’70% of those killed in Gaza are women and children’, CARE warns the UN Security Council”, 15 Kasım 2023, 22 Ocak 2024 tarihinde erişilmiştir.<https://www.care-international.org/news/70-those-killed-gaza-are-women- and-children-care-warns-un-security-council>

[4] İsrailli kadınların 7 Ekim sonrası durumuna dair veriye ulaşamadık.

[5] “Hamas’ın cesedini sergilediği kadının kimliği belli oldu”, 8 Ekim 2023, 22 Ocak 2024 tarihinde erişilmiştir. <https://artigercek.com/dunya/hamasin- cesedini-sergiledigi-kadinin-kimligi-belli-oldu-268094h>

[6] “Why Women In Conflict”, 22 Ocak 2024 tarihinde erişilmiştir. <https:// womenforwomen.org.uk/work-we-do/why-women-conflict>

[7] “Facts and figures: Women and girls during the war in Gaza”, 19 Ocak 2024, 23 Ocak 2024 tarihinde erişilmiştir. <https://www.unwomen.org/en/news-stories/feature-story/2023/10/facts-and-figures-women-and-girls-during-the- war-in-gaza?gad_source=1&gclid=Cj0KCQiAwbitBhDIARIsABfFYIKhwacvs RY-YQAjrDmfSXPu4jF5FfRz69RWJk-pDt89hl3verZxZtcaAihpEALw_wcB>

[8] “Hostilities in the Gaza Strip and Israel| Flash Update #94”, 16 Ocak 2024, 1 Şubat 2024 tarihinde erişilmiştir. <https://www.ochaopt.org/content/hostilities-gaza-strip-and-israel-flash-update-94>

[9] Aya Batrawy, Abu Bakr Bashir “Another layer of misery: Women in Gaza struggle to find menstrual pads, running water”, 11 Ocak 2024,    23          Ocak        2024’te     erişilmiştir.     <https://www.npr.org/sections/ goatsandsoda/2024/01/11/1224201620/another-layer-of-misery-women-in- gaza-struggle-to-find-menstrual-pads-running-wa>

[10] “100 days of darkness in Gaza: Urgent focus on maternal and reproductive health needed”, 12 Ocak 2024, 1 Şubat 2024 tarihinde erişilmiştir. < https:// www.care-international.org/news/gaza-100-days-urgent-focus-maternal- and-reproductive-health-needed-4>